مهندسي شيلات – گرايش فرآوري محصولات شيلاتي
معرفی رشته آموزشی
با توجه به رشد جمعيت و تغيير عادات غذايي،همچنين گستردگي آبهايدريايي در شمال و جنوب كشور و منابع آبهاي داخلي و توسعه فعاليتهاي شيلات در اين حوزه ها،فرآوري محصولات صيد و توليد شده امري لازم و ضروري است. نگهداري وعرضه بهينه محصولات، توليد فرآورده هاي جديدشيلاتي و كنترل كيفي آنها از نكاتي است كه بايد مدنظر قرارگيرد. كليه اين فعاليتها با تربيت نيروي متخصص تكنسين و كارشناس در دوره كارداني وكارشناسي ناپيوسته فرآوري محصولات شيلاتي امكان پذير خواهد بود.
هدف رشته فرآوري محصولات شيلاتي
هدف تربيت كارشناساني است كه بتوانند با تكيه برآموختههاي خود در زمينههايي چون مديريت نظارت و اجراي عمليات تبديل و نگهداري محصولات مختلف شيلاتي و همچنين كمك در طراحي خطوط توليد دركارخانجات مربوطه عملكرده عمليات كارخانجات توليد فرآوردههاي شيلاتي از قبيل،كنسرو سازي، خاويارسازي، سوريمي (خمير ماهي)، توليد فيش برگر و توليدات جنبي شيلاتي همانند توليد آردماهي و پودر ماهي از ضايعات را نيز هدايت كنند.
هر ساله مقادير قابل توجهي ازمحصولات شيلاتي مابه دليل نگهداري و توزيع نامناسب، فاسد شده و از بين ميرود و يابه صورتي نامطلوب و مضر براي سلامتي انسان عرضه ميگردد. در حالي كه به ياريتكنولوژي فرآوريمحصولات شيلاتي ميتوان محصولات مختلف اعم از ماهي، ميگوهاي آب شيرين و آب شور،صدفهاي دوکفه اي، نرمتنان شکم پا و خرچنگها را به گونهاي بستهبندي و نگهداري كردكه هم كيفيت و ارزش مواد غذايي فوق حفظ شود و هم عمر اين مواد طولانيترگردد. اينامر باعث ميشود تا افراد جامعه نيز در تمامي فصول سال به انواع ويتامينها،پروتئينهاو مواد مغذي لازم دسترسي داشته باشند چون به طور طبيعي بسياري از موادغذايي شيلاتي در همه فصلها يافت نميشود.
به دليل سهولت آماده سازي،امروزه فرهنگ استفادهاز كنسرو در جامعه رواج يافته است. كنسروهايي كه در كارخانههاي صنايع غذايي به صورت آماده و نيمه آماده (پخته، منجمد، خشك شده، افشره و ...) تهيه ميشود و دراين ميان مهندسين فرآوري محصولات شيلاتي به عنوان افرادي كه در كارخانهها،مادهخام اوليه را تبديل به ماده مورد نظر ميكند، نقش بسيار مهمي را بر عهده دارند.
دانشجويان پس از گذراندن 21واحد دروس عمومي، 39واحد دروس علوم پايه و 25 واحد دروس اصلي فرآوري محصولات شيلاتي و همچنين باگذراندن 53 واحد دروس تخصصي به صورت نظري و عملي آموزش ميبينند.طول دوره 7 ترماست و فارغالتحصيلان به دريافت درجه مهندسي شيلات در گرايش فرآوري محصولات شيلاتي نايل ميشوند.
آينده شغلي,بازار کار,درآمد
عمدهترين مراكز جذب فارغالتحصيلان اين رشته عبارت است از: كارخانجات توليد فرآوردههاي شيلاتي، كارخانجات توليد كننده فرآوردههاي وابسته به آبزيان، سازمانهاي دولتي، وزارتخانههاي مرتبط با نگهداري وتبديل فرآوردههاي شيلاتي و نيز دانشكدهها و موسساتي كه در زمينه تبديل فرآوردههاي شيلاتي تحقيق ميكنند. فارغ التحصيلان اين رشته ميتوانند تا سطح كارشناسي ارشد ودكتريدر داخل و خارج از كشور ادامه تحصيل دهند. توجه خاص دولت به صنايع غذاييشيلاتي درارتباط با جلوگيري از اتلاف محصولات آبزي پروري، بوجود آمدن كارخانجات جديد توليدفرآوردههاي شيلاتي و اهميت اين رشته در ارتباط با سلامت مردم باعث خواهد شد اينرشته رونق بيشتري در آينده داشته باشد.
دانش آموختگان اين رشته ميتوانند با توجه به تواناييها و مهارتهاي كسب شده به فرصتهاي شغلي زير دست يابند:
مقطع کارداني: متصدي عمل آوري محصولات شيلاتي، سرپرست واحدهاي عمل آوري فرآورده هاي شيلاتي، متصدي كنترل كيفي محصولات شيلاتي، تكنسين استفاده ازماشين آلات برودتي و خط توليد كنسروسازي.
مقطع كارشناسي: كارشناس فرآوري محصولات شيلاتي،مدير كارگاهها و كارخانجات عمل آوري آبزيان، كارشناس كنترل كيفي و نگهداري محصولات شيلاتي، كارشناس كنترل كيفي فرآوري محصولات جنبي آبزيان، مشاور طراحي و ساخت خطوط توليد فرآوري محصولات شيلاتي.
سازمان تجارت جهاني «WTO» در يكي ازگزارشهاي خود كه زمينه فعاليتهاي صنعتي كشورهاي مختلف رامشخص نموده بود، براي كشور ما توليد صنايع غذايي و شيلاتي را پيشنهاد كرده بود.يعني اگر ما بخواهيم درتجارت جهاني فعال بوده و به كشورهاي ديگر صادرات داشته باشيم، بايد در زمينه صنايع غذايي و شيلاتي فعاليت كنيم.
بر اساس قانون نيز هر كارگاه وكارخانه توليدمواد غذايي و شيلاتي پيش از آغاز فعاليت خود بايد پروانه مسئول فني را از وزارت بهداشت دريافت كند و براي تهيه چنين پروانهاي لازم است يك مهندس فرآوري محصولات شيلاتي يا علوم و صنايع غذايي يا رشتههاي مرتبط (متخصص علوم وصنايع غذايي يامهندس شيمي گرايش صنايع غذايي) به عنوان مسئول فني معرفي گردد. ازهمين رو فارغالتحصيلاناين رشته ها از نظر بازار كار با مشكل عمدهاي روبرو نيستند.
«فارغالتحصيلان اين رشته اگرسرمايه لازمرا داشته باشند، ميتوانند واحد توليد صنايع غذايي و شيلاتي ايجاد كنندو بهموفقيت كار خويش نيز اطمينان داشته باشند. همچنين برخلاف برخي رشتههاي شيلاتي ديگر، خانمها ميتوانند در رشته مهندسي فرآوري محصولات شيلاتي حضوري فعال داشته باشند، چون بازار كار اين رشته، آزمايشگاهها و كارخانههاي توليد مواد غذايي وشيلاتي است و فارغالتحصيلان چندان با مزرعه سر و كاري ندارند. عصر آينده، عصرتخصصگرايي است و اگر دانشجويان مهندسي فرآوري محصولات شيلاتي ميخواهند در صنعت موفق باشند،بايد تمرين كار گروهي كرده و نظم را در انجام كارهايشان در نظر بگيرند.
«فرآوردههاي اوليه غذايي بامنشاء شيلات بدون نگهداري و تبديل، فايدهاي ندارند از همينرو وظيفه مهندس فرآوري محصولات شيلاتي، تبديل و افزايش عمر نگهداري محصولات شيلاتي است و در واقع مراحل بعد ازتوليد محصولات شيلاتي در حيطه كار فارغالتحصيل اين رشته قرار ميگيرد.دانشجويان اين رشته با نحوه جمعآوري، انتقال، تبديل، تكميل، نگهداري و توزيع محصولات شيلاتي و همچنين خصوصيات فيزيكي و شيميايي اين محصولات آشنا ميشوند. به عبارت ديگرهرآنچه كه در ارتباط با تبديل و فرآوري مواد شيلاتي باشد، در اين رشته مطالعه ميگردد.»
خدمات آموزشي
اجراي دروس عملي گروه تخصصي فرآوري محصولات شيلاتي و آموزش کوتاه مدت در ارتباط با موارد زير:
o آموزش شناخت ابزار و وسايل مورد نياز آزمايشگاه کنترل کيفي
o آموزش انواع محيط کشت و روشهاي تهيه آن
o کنترل بهداشتي شامل شمارش و شناسايي قارچ، شمارش و شناسايي کليفرم، TotalCount
o کنترل شيميايي شاملT.V.N، پراکسيد، رطوبت، خاکسترو پروتئين و چربي
o کنترل فيزيکي شامل pHو ظرفيت نگهداري آب
اهم فعاليتکارگاههاي فرآوري محصولات شيلاتي
6. اجراي بخش عملي و کارگاهي دروس تخصصي
7. اجراي بخش عملي دوره هاي تخصصي آموزش کوتاه مدت
8. اجراي دوره کارورزي دانشجويان (توليد انواع فرآوردههاي شيلاتي،انواع کنسرو ماهي، فرآورده هاي خميري، دودي و شور کردنآبزيان، تهيه ماريناد،سوريمي و...)
9. اجراي پروژه هاي تحقيقاتي دانشجويي